Serum nedir?

Kan bekletilip, pıhtılaştırıldığı zaman, ortaya çıkan berrak sıvı. Kan vücut dışına alınıp bir cam kaba konulduktan bir süre sonra pıhtılaşır. Bu durum, kanın içinde erimiş halde bulunan ve fibrinojen denilen plazma proteininin erimeyen fibrin haline dönüşmesindendir. Kan içindeki hücreler bu fibrin içinde kalır. Büzülen fibrin sebebiyle ortaya berrak bir sıvı çıkar ki, buna serum denir. Pıhtılaşmamış kandan hücre elemanlarının ayrılmasıyla elde edilen

sıvıya ise, plazma adı verilir. Serumda fibrinojen ve diğer bazı pıhtılaşma faktörleri bulunmadığı halde, plazmada bu sayılan maddeler de mevcutturserum

Kan serumundan, bazı hastalıkların mikroplarını kapmış kimselerin tedavisinde faydalanılır. Bu maksatla kullanılacak serumların hazırlanışı şöyledir:

Önce hastalık mikroplarının kuvveti azaltılarak beygir, inek gibi hayvanlara aşılanır. Hayvanlar bu mikropların etkisiyle hasta olurlar. Vücutlarında bu mikroplara karşı koruyucu maddeler antikorlar meydana gelir. Bu koruyucu maddeler yeterli dereceyi bulunca, hayvanın kanı alınır, serumu ayrılır. İşte bazı hastalıklarda kullanılan serumlar, içinde koruyucu cisimleri çoğalmış bu serumlardır. Serum bir çeşit ilaçtır. İğne, enjeksiyon ile vücuda verilen serum sayesinde birçok hastalık iyi edilir. İmmunoloji (bağışıklık bilimi) de serumlar, ihtiva ettikleri globulin (bir cins protein)ler bakımından normal serumlar ve bağışık serumlar diye iki grupta toplanabilirler.

1. Normal serumlar: Kanı alınan hayvan, evvelce insanlar için zararlı olan hiçbir hastalıkla karşılaşmamışsa, bu hayvanlardan elde edilen serum özel antikor taşımaz, normal serumdur. Bu tür serumlar, laboratuvarlarda mikrop besi yerlerinin hazırlanmasında kullanılırlar.

2. Tedavi edici serumlar: Bunlar immun globulin (serum globulininin en ziyade antikor ihtiva eden bölüm)leri ihtiva eden serumlardır. Hastalık yapan mikroplar ve bunların zehirleriyle önceden özel işlem görmüş, bağışıklanmış hayvanlardan veya insanlardan elde edilen serumlardır. Bunların pratikte koruyucu ve tedavi edici olarak geniş kullanma alanları vardır. Genellikle bağışık serum üretiminde beygirler kullanılmakla beraber, sığır, koyun, katır ve merkep gibi hayvanlar da kullanılırlar. Serum etiketinde hayvan türü özellikle yazılır.

Serumlar ihtiva ettikleri antikorların türüne göre, antitoksik, antibakteriyel, antiviral ve antivenom olmak üzere başlıca dört grupta toplanabilir. Son zamanlarda tetanoz aşısı yapılarak bağışık olması sağlanan insanlardan tedavi edici ve koruyucu olarak kullanılan Tetanoz Antitoksik insan serumu üretilmiştir. Aynı usul kullanılarak kızamığa, boğmacaya, kuduza vb. ne karşı globulinler yapılabilmektedir.

Serumların yan tesirleri: Hayvan kökenli serumlardaki proteinler insan vücudu için yabancı olduklarından, bu gibi serumlar insanlara uygulandıklarında, yabancı proteinlerin bir an önce atılmalarını sağlamak gayesiyle insan vücudu içinde bir seri karışık immunolojik olaylar gelişir. Bu olayların sonucu bazı kişilerde klinik belirtiler ortaya çıkabilir. Bunların tamamına serum reaksiyonları veya serum yan tesirleri denilmektedir. Klinik belirtileri birbirine benzeyen bu yan tesirler:

a) Anafilaktik şok (ani allerjik tezahür): Az rastlanılmakla beraber, bu tip etki, serum enjeksiyonunu takip eden bir iki dakika veya en geç yarım saat içinde ortaya çıkar. Kişide tansiyon hızla düşer, hasta güçlükle nefes alır, gözbebekleri genişler, şuur kaybolur, bazen ödem, kurdeşen ve ishal görülür. Zamanında yardım edilmezse, kalp durması sonucu hasta ölebilir.

b) Serum hastalığı (geç tepki): Çoğunlukla tetanoz, botülizm veya yılan zehirlenmesi gibi hastalıklara karşı bağışıklık sağlamak maksadıyla kana şırınga edilen seruma karşı, hasta vücudunun gösterdiği allerjik tepkidir. Ateş, eklem ağrıları, deri döküntüleri gibi belirtilerle kendini gösterir. Belirtiler genelde serumun vücuda şırınga edilişinden iki hafta kadar sonra ortaya çıkar ve birkaç gün sürer.

İmmünoglobülinler bakımından iyice saflaştırılmış serumlar kullanıldığında, serum hastalığı sözkonusu değildir.

c) Arthus fenomeni tipinde lokal reaksiyon: Çok az rastlanır. Birkaç defa serum almış kimselerde, serum uygulanmasından 24-48 saat sonra enjeksiyon yerinin şişmesi, sertleşmesi ve aynı yerdeki cilt, cilt altı dokularının bir süre sonra ölümüyle karakterize klinik tablodur. Genel reaksiyon yoktur. Tehlikeli sonuçlar vermez.

Ciddiyet göstermeleri sebebiyle serum yan tesirlerinden hastayı korumak için; geçmişinde bir defa serum tedavisi uygulanan yahut anaflaktik reaksiyonlara hassas olduğundan, şüphe edilen bir kişiye serum yapmak gerekiyorsa aşağıdaki biçimde hareket edilir:

Uygulanacak serumun 1/10 sulandırılmış numunesinden, ön kolun cilt içine, 0,1 ml enjekte edilmesinden 15 dakika sonra, kurtdeşen tipinde bir kabarcığın meydana gelmesi, kişinin hassas olduğunu belirtir. Bu durumda, başka bir hayvan türünde hazırlanmış serumla aynı işlem yapılır. Yeni seruma karşı hassasiyet hasıl olmazsa bu serumun gerekli miktarı cilt altına veya adale içine enjekte edilir.

Bağışık serumların isimlendirilmelerinde antitoksik kelimesi ortaya konarak, bu kelimenin başına etken mikroorganizmanın adı ve sonuna üretildiği hayvan türü yazılır. Misal Difteri antitoksik beygir serumu gibi. Yurdumuzda, insan sağlığında kullanılmak gayesiyle, aşağıda isimleri sıralanan bağışık

serumlar üretilmektedir.

1. Antitoksik serumlar: a) Difteri antitoksik beygir serumu, b) Tetanoz antitoksik beygir serumu, c) Gazlı Gangren Antitoksik beygir serumu, d) Akrep Antivenom beygir serumu. 2. Antibakteriyel serumlar: Şarbon Antibakteriyel beygir serumu. 3. Antiviral serumlar: kuduz Antiviral merkep veya beygir serumu. Serumla aşının farkı:

Aşılar, vücuda verilen kuvveti azaltılmış mikroplar veya toksinlerdir. Bu zayıf mikroplar vücuda girince kanda antikorlar meydana gelir. Antikor vücuda giren mikropları zararsız hale getirmek için, uzviyetin çıkardığı bir maddedir. Bu sayede o hastalığa karşı bağışıklık kazanılır.

Serum ise, başka bir uzviyetin meydana getirdiği antikorların insan vücuduna aktarılmasıdır. Bu bakımdan aşı, hastalığa yakalanmadan, serum ise, hastalık mikroplarını aldıktan sonra yapılır. Aşı, hastalığı iyileştirmez, önler; serum ise verilen ilave antikorlarla hastanın direncini kısa sürede artırarak hastalığı iyileştirir, yani bir çeşit ilaçtır.

Bir de birçok hastalığın tedavisinde, destekleyici olarak kullanılan ve genel olarak serum diye bilinen sıvılar vardır. Bunlar arasında binde dokuzluk tuzlu su eriyiği olan serum fizyolojik, şekerli su eriyiği olan serum glikoze en çok bilinenlerdir.

Sözlükte "serum" ne demek?

1. Pıhtılaşma sonunda kandan ayrılan sıvı bölüm.
2. Mikroplu bir hastalığa ya da zehirli bir maddeye karşı aşılanmış bir hayvanın, özellikle atın kanından elde edilen sıvı madde.

Serum kelimesinin ingilizcesi

n. clear fluid which separates from the blood during coagulation; clear bodily fluid of an animal
n. serum, clear fluid which separates from the blood during coagulation; clear bodily fluid of an animal
n. serum, clear fluid which separates from the blood during coagulation; clear bodily fluid of an animal (Chemistry)
Köken: Fransızca

--Reklam--